چکیده:
توانایی مغز برای نگهداری و یادآوری اطلاعات، تجربیات و احساسات، حافظه نام دارد، یکی از نظریه های شناختی یادگیری نظریه خبر پردازی یاپردازش اطلاعات است، از ویژگی این نظریه این است که راههایی که افراد بوسیله آنها چیزهایی را می آموزند و آنها را ذخیره می کنند و به موقع به یاد می آورند را مورد بررسی و مطالعه قرار می دهند.
از لحظه ای که تأثیرات حسی بوسیله گیرنده ها دریافت می شوند تا زمانی که از حافظه کوتاه مدت می گذرند و به حافظه بلند مدت منتقل می گردند و یادگیری فرد کامل می شوند فرآیندهای جریان می یابند که آنها را می توان در سه دسته تکرار یا مرور، بسط یا گسترش و سازماندهی قرارداد. در مقاله ای که پیش رودارید به فرآیند حافظه و انواع آن غلبه بر موانع درک و نگهداری در حافظه، مشکلات مربوط به یادآوری مطالب، فراموشی راههای تقویت حافظه بهداشت حافظه، اهمیت حافظه در متون دینی ما، عوامل موثر بر حافظه، علایم اختلال شدید حافظه، شیوه های بهبود (حافظه و ... به طور مفصل اشاره شده است که امید است هر چند خالی از نقص نیست مورد بهره برداری قرار گیرد.
 
کلید واژگان : فرآیندهای حافظه، فراموشی، راههای تقویت حافظه .


برای دیدن کامل متن روی ادامه مطلب کلیک کنید


مقدمهما در عصری به سر می بریم که عصر انفجار اطلاعات نامگذاری شده است ؛ رشد سریع فن آوری در حیطه های گوناگون علمی موجب گسترش دامنه دانش شده ؛ و این بدین مفهوم است که آدمی می بایستی از ذهنی فعال و قوی برخوردار باشد و برای آنکه از پیشرفت اطلاعات جانماند لازم و ضروری است تا راهکارهای تقویت قوای ذهنی خود را بداند و. به کار گیرد. . . بدون حافظه گذشته وجود ندارد، بدون حافظه تجربه در سطح بسیار پایین است و یادگیری نیز حاصل نمی شود، با این حال نگهداری مقدار زیادی اطلاعات در حافظه تنها زمانی معنا پیدا می کند که ما بتوانیم این اطلاعات را بکار ببریم، بطوری که یکی از تعاریف هوش دقیقاً عبارت است از توانایی استفاده از اطلاعات جمع شده برای انجام دادن کارها (اسپنسر، راتوس،1994 ترجمه گنجی 1378 ج1 ، ص 298). حافظهپایه و اساس تمام آموزشها، یادگیریها و انبار و محزن وسیع ذهن ما به حساب می آید هر روز مطالب، حوادث و ماجراهای متعددی در زندگی ما رخ می دهد و حافظه تمام این وقایع را در خزانه خود بایگانی می کند تا در مواقع لزوم در اختیارمان قرار دهد. دانشمندان مسلمانی همچون فارابی، ابوعلی سینا، خواجه نصرالدین طوسی و ملاصدرا درباره نفس و اینکه حافظه از نیروی نفس است مواردی را اشاره نموده اند و نظر به اینکه حافظه یکی از پیچیده ترین حالات نفسانی است لذا توجه به آن حایز اهمیت است.حافظه یعنی استعداد ذهن برای نگهداری گذشته و بازشناسی آن1 نیروی حافظه نه تنها به انسان توان آموختن و عمل کردن را میدهد بلکه تجدید خاطرات گذشته را نیز میسر می کند. هر شخصی که با ما در ارتباط قرار می گیرد، ما تمام خصوصیات او را از نظر اندازه، شکل، رنگ، لباس، اخلاق و روحیات همه را در بایگانی خود حفظ کرده و برای آن پرونده مخصوص تشکیل می دهیم هر منظره یا سایر تصاویری را که دیده ایم نیز به همین منوال در حافظه خود نگهداری می کنیم، حوادث تلخ و شیرین ، موفقیت ها و شکستها را نیز در ذهن خود و در حافظه خود نگه می داریم.حافظه حسی1:در نظریه های خبر پردازی، فرآیندهای یادگیری، به یادسپاری و یادآوری در ارتباط با یکدیگر مورد مطالعه و بررسی قرار می گیرند، ابتدامحرک  های محیطی مثل نور، صدا، حرارت، بو و غیره به وسیله گیرنده های مختلف مثل چشم، گوش، پوست، بینی و ... دریافت می شوند و برای مدتی کوتاه (حدود یک تا سه ثانیه) در حافظه حسی ذخیره می گردند. ما از طریق فرآیند توجه و ادراک از وجود این محرک ها آگاهی پیدا می کنیم. قسمتی از اطلاعات که بر اثر توجه و دقت ما به صورت الگوهای تصویر ذهنی، صوتی یا معانی به رمز در می آید وارد حافظه کوتاه مدت می شوند، در این بخش برای حدود 15 تا 30 ثانیه در این حافظه می مانند، قسمتی هم از این اطلاعات با اطلاعات یادگرفته شده قبلی ارتباط برقرار می کنند و به حافظه دراز مدت به صورت مواد سازمان یافته درمی آیند که مدتهای طولانی در این بخش ذخیره می گردند و گاه در صورت لزوم اطلاعات نگهداری شده در حافظه بلند مدت به حافظه کوتاه مدت می آیند و فرد براساس آنها پاسخ می گوید.اولین مرحله خبرپردازی حافظه حسی است. برای روشن شدن موضوع سنجاق یا سوزنی را به نوک انگشتتان بزنید و احساس آن را تجربه کنید، بعد این عمل را متوقف کنید، و ببینید چگونه احساس به سرعت از بین می رود، ... در این آزمایش درون داد حسی پس از حذف محرک تنها مدت زمان بسیار کوتاهی باقی می ماند صاحبنظران عقیده دارند که برای هریک از حواس ما یک حافظه حسی جداگانه وجود دارد. با اینحال، حواس دیداری و شنیداری بیشترین مقدار اطلاعات محیطی را به ما می رسانند. حافظه حسی منطبق با حس بینایی را مخزن تصویری2 و حافظه حسی منطبق با حس شنوایی را مخزن پژواکی3 نامیده اند. آن بخشی از اطلاعات موجود در حافظه حسی که مورد توجه قرار می گیرند وارد حافظه کوتاه مدت می شوند ولی بقیه اطلاعات از این حافظه حذف یا فراموش می شوند پس نخستین عامل مهم در یادگیری توجه4 یا دقت است یعنی تمرکز انتخابی بر روی بخشی از اطلاعاتی که به حافظه حسی وارد شده اند، به طور کلی ما از طریق توجه کردن به بعضی امور و بی توجهی به بعضی امور دیگر تصمیم می گیریم که تنها آنچه را که می خواهیم ادراک کنیم انتخاب نماییم. لذا توجه و دقت در ادراک اطلاعات و انتقال آنها به حافظه کوتاه مدت و از آنجا به حافظه بلند مدت نقش اساسی به عهده دارد. و ادراک محرکها تحت تاثیر حالات ذهنی، تجارب قبلی، دانش و انگیزش و خیلی از خصوصیات دیگر ادراک کننده قرار دارد(سیف، 1384ص24-23)حافظه کوتاه مدت6 در این بخش از حافظه اطلاعات عمدتاً به صورت صوتی یا شنیداری رمز گردانی می شوند و این حافظه از رمزهای دیداری و معنایی نیز استفاده می کند.رمز شنیداری وابسته به صدا یا تلفظ محرک. رمز دیداری مبتنی بر نوع تصویر ذهنی از محرک، و رمز معنایی متکی بر معنی محرک « تداعی بین آن محرک با محرک های دیگری» می باشد. مثال: نگاه کردن به شماره تلفن تا لحظه گرفتن آن شماره 06614439765 با یک تصویر ذهنی آن شماره را به خاطر می سپاریم.(رمز دیداری) یا صدای ارقام را حفظ می کنیم« رمز شنیداری» یا نوعی معنی به آن شماره می دهیم مثلاً آن را با یک شماره آشنا تداعی می کنیم( رمز معنای). رمزهای مربوط به سایر حواس ما مثل حس لامسه و بویایی نیز در حافظه کوتاه مدت ذخیره می شوند مثلاً بوی تخم مرغ گندیده تا چند ثانیه پس از تجربه کردن دریادما می ماند. اطلاعات وارد شده به حافظه کوتاه مدت برای حداکثر 30 ثانیه باقی می مانند و بعد از آن فراموش می گردند. اگر بخواهیم اطلاعات موجود در این حافظه را برای مدت طولانی تر نگهداری کنیم بایستی از راهبرد تکرار یا مرور ذهنی7 استفاده کنیم. تا زمانی که اطلاعات تکرار و مرور می شوند در حافظه کوتاه مدت می مانند. حافظه کوتاه مدت را گاهی حافظه فعال8 نیز می گویند، چون این حافظه با اطلاعاتی که در ذهن به طور فعال وجود دارند و در حال فعالیت برای انتقال به حافظه بلند مدت هستند سروکار دارد. ویژگی مهم دیگر حافظه کوتاه مدت گنجایش اندک آن است، فراخنای حافظه کوتاه مدت برای بزرگسالان را پژوهشگران 2+7 ماده اطلاعاتی تخمین زده اند. بعضی از انسانها در یک زمان 2+7 یعنی 9 ماده اطلاعاتی را در حافظه کوتاه مدت خود نگهداری می کنند. اما برخی افراد قادرند تنها 2-7 یعنی 5 ماده اطلاعاتی را حفظ کنند. هر چند گنجایش حافظه کوتاه مدت 2+7 ماده است، اما می توان با استفاده از روشی به نام تقطیع9 ظرفیت این حافظه را افزایش داد، لازم بذکر است تقطیع عبارتست از: دسته بندی اطلاعات به واحد ها یا قطعه های کمتر یک قطعه  در برگیرنده گروهی از مواد اطلاعاتی بهم پیوسته است، برای این منظور باید از اطلاعات موجود در حافظه بلند مدت استفاده کنیم، یعنی با توجه به آنچه که قبلاً یادگرفته ایم و به حافظه بلند مدت سپرده ایم اطلاعات زیادی را که فراتر از حد گنجایش حافظه کوتاه مدت ما هستند دسته بندی کنیم و بعد از دسته بندی به یاد بسپاریم.مثال: اگر بخواهیم این حروف را (ش ا ب ت د و  خ ب ظ ا و م ) چند ثانیه پس از دیدن آنها از حفظ بگوییم نمی توانیم این کار را انجام دهیم، چون تعداد آنها 12 حرف است، اما اگر با استفاده از اطلاعات موجود در حافظه بلند مدت به یاد بیاوریم که این حروف به صورت معکوس سه کلمه مواظب، خودت باش را در بر می گیرند، به راحتی می توانیم آنها را حفظ و تکرار کنیم. پس بایستی گنجایش حافظه کوتاه مدت را به جای 2+7 ماده، 2+7 قطعه بدانیم. فایده مهم حافظه کوتاه مدت این است که به ما کمک می کند تا اطلاعات را برای مدتی که به منظور درک معنی دسته ای از کلمات، حل مسایل یا تصمیم گیری لازم است در اختیار داشته باشیم. حافظه بلند مدت10 حافظه تمام عمر ما این بخش از حافظه است، هر آنچه که در طول زندگی یاد می گیریم در خود جای می دهد، برای اینکه اطلاعات از حافظه کوتاه مدت یک مرحله فراتر رفته و به حافظه دراز مدت انتقال یابند بایستی رمز گردانی11 بشوند، یعنی بازنمایی آنها به صورتی به غیر از صورت اولیه و به عبارتی رمز گردانی تغییر شکل دادن یا به حالت انتزاعی درآوردن اطلاعات است (لفرانسوا، 1994،ص 125 نقل از سیف 1384 ص 33).رمز گردانی مهم ترین عنصر پردازش12 اطلاعات است. حافظه بلندمدت گنجایش نامحدودی دارد، و اطلاعات، را برای مدت طولانی درخود نگهداری می کند. حافظه بلندمدت از سه جزء حافظه رویدادی13، حافظه معنایی14 و حافظه روندی15 تشکیل می شوند.  حافظه رویدادی: شامل خاطرات ما از تجارب شخصی خود مان است؛ و به عبارتی شامل اتفاقات و حوادثی است که در زندگی ما رخ داده و به زمان و مکان خاصی وابسته اند. مثلاً به یاد می آوریم که در هفته گذشته به تفریح و گردش در کوهستان رفته و طبیعت زیبای کوه را دیده ایم و خاطرات ویژه را از آن به یاد می آوریم و لذا تصاویر ذهنی در حافظه رویدادی نقش مهمی دارند و همچنین سرنخ ها یا نشانه های مربوط به زمان و مکان کمک می کنند که اطلاعات را از این بخش از حافظه شناسایی کنیم.حافظه معنایی : در این بخش معانی ذخیره می گردند. اطلاعات موجود در حافظه معنایی عموماً به صورت گزاره16 و طرحواره17 ذخیره می شوند؛ گزاره کوچکترین واحد اطلاعاتی است و می توان آن را درست یا غلط نامگذاری کرد مثال: مریم عروسک قشنگ را خرید، دوگزاه مریم عروسک راخرید و عروسک قشنگ است برای معرفی واحدهای کوچک معنی مناسب اند. اما طرحواره ها برای معرفی واحدهای بزرگتری کاربرد دارند. طرحواره یک ساختار انتزاعی است که معرف اطلاعات ذخیره شده در حافظه است انتزاعی است از آن جهت که اطلاعاتمربوط به موارد یا مثالهای گوناگون یک شیء را  خلاصه می کند و ساختارمند است از آن جهت که نشان می دهد چگونه اجزای اطلاعاتی آن به هم مربوطند، طرحواره ها را به صورت شبکه هایی از اندیشه ها یا روابط بهم مرتبط یا شبکه هایی از مفاهیم که در حافظه افراد وجود دارد و آنان را قادر می سازد تا اطلاعات تازه را درک و جذب نمایند تعریف کرده اند به باور روان شناسان شناختی طرحواره ما اساس شناخت ما هستند. (بایلر18 و اسنومن19، 1993 ، 388 ؛ اسلاوین20 ،1991 نقل از سیف 1384ص 38).( بیگز و مور (1993) نقل از همان منبع ) دو نوع طرحواره کلی را توصیف کرده اند:الف) صوری21 که به ساختار اطلاعات اشاره می کند.ب) موضوعی22 که با محتوا سرو کار دارد.حافظه روندی مربوط به چگونگی انجام امور از جمله فعالیهای فیزیکی یا جسمانی مثل بازیهای ورزشی است. (اسلاوین(1991) نقل از همان منبع)می گوید این نوع حافظه ظاهراً در یک رشته زوج محرک- پاسخ ذخیره می شود. و به عبارتی به داشتن چگونه انجام دادن یک عمل گفته می شود؛ مثال: اگر مدتی طولانی دوچرخه سواری نکرده باشیم دوچرخه به سمت راست خم می شود ( یک محرک) ما به طور غریزی خود را به سمت چپ می دهیم تا تعادل خود را موقع دوچرخه سواری حفظ کنیم(پاسخ) ... و لذا هر چه یک عمل بیشتر تکرار شود حالت پویا و خودکار تر بیشتری به خود می گیرد.لازم به ذکر است بزرگترین محدودیت حافظه بلند مدت ماهیت غیر فعال آن است و به همین خاطر یادآوری اطلاعات گذشته مستلزم تلاش و زحمت زیادی است، پدیده بر سر زبان بودن23، معرف این نوع مشکل است. مثلاً دوست، فامیل یا آشنایی را در خیابان می بینیم اما هر چه سعی می کنیم اسمش را به خاطر نمی آوریم و می گوییم نوک زبانم بود... و به سختی اسم او را به یاد می آوریم.فرآیند های حافظه:از زمانی که تأثیرات حسی به وسیله یادگیرنده دریافت می شود تا زمانی که از حافظه کوتاه مدت عبور می کنند و به حافظه بلند مدت منتقل می شود و یادگیری کامل می گردد؛ فرآیندهای مهمی جریان پیدا می کنند؛ و از آنجایی که این فرآیندها به دانستن یا شناخت مربوط می شوند به آنها فرآیندهای شناختی حافظه می گویند. به عبارتی اطلاعات به کمک سه فرآیند شناختی عمده به نامهای تکرار یا مرور24، بسط25 یا گسترش و سازمان دهی26 به حافظه بلند مدت منتقل می شوند. تکرار یا مرور : همانگونه که گفتیم تکرار یا مرور ذهنی دو وظیفه عمده را انجام می دهد. ابتدا، اطلاعات را در حافظه کوتاه مدت نگه می دارد و سپس به انتقال اطلاعات به حافظه بلند مدت کمک می کند.بهترین شیوه تکرار یا مرور مطالب این است که در مرتبه اول، آنها را براساس ویژگی های مشترک بین مواد دسته بندی کنیم و مجموعه متفاوتی از ماده های همگون و شبیه به هم بسازیم و سپس آنها را تکرار نماییم. این راهبرد(تکرار و مرور ) برای یادگیری مطالب ساده و پیچیده مفید است.بسط یا گسترش معنایی: روش دیگری برای حفظ و نگهداری اطلاعات است که از آن طریق یادگیرنده به مطالبی که می خواهد یادبگیرد، چیزهایی را اضافه یا آنها را گسترده تر می سازد و هدفش آن است که مطالب را قابل یادگیری و یادآوری نماید. به عبارتی بسط معنایی فرآیند تفکر درباره یک مطلب جدید است برای ربط دادن آن مطلب به دانش موجود فرد. این کار را از راه اضافه کردن جزئیات بیشتر به مطالب تازه، خلق مثال ها و مواردی برای آن ایجاد تداعی بین آن و اندیشه های دیگر و استنباط کردن درباره ی آن انجام می شود. سازماندهی : بهترین شیوه یادگیری پیچیده و مفصل است مسلم است که مطالبی که سازمان یافته باشند بهتر از مطالب پراکنده و نامرتبط و سریعتر آموخته میشوند و آسانتر به یاد می آیند. سازماندهی مطالب می تواند بسیار ساده و یا خیلی پیچیده صورت گیرد. اما ویژگی مشترک همه ی آنها این است که بر  شناخت ما از شباهت ها و تفاوت ها استوارند و ...غلبه بر موانع درک و نگهداری در حافظه عدم توانایی تشخیص نکات اصلی از اطلاعات جزیی: بعضی خوانندگان به تمام مطالب یکسان اهمیت می گذارند و توجهی به اهمیت متفاوت سطوح مختلف معنی از جمله تز اصلی نکات اساسی و اطلاعات جزئی نمی کنند. این کار به درک غیر کامل و همچنین نگهداری ناقص در حافظه منجر می شود، اگر شما به مطالب مختلف اهمیت یکسان می دهید و توجهی به ساختمان مطلب ندارید، معمولاً به هنگام خلاصه کردن مطالبی که می خوانید دچار اشکال می شوید.برای تفکیک نکات اصلی و اطلاعات جزیی پیشنهادهای زیر را به کار ببرید .1-   پیش از خواندن کامل یک کتاب آن را به صورت اجمالی (خلاصه) بخوانید؛ بعد از اینکه متوجه نکات اصلی مطلب شدید، یک چهار چوب فکری برای شما آماده شده است تا اطلاعات جزیی را بتوانید به آن مربوط کنید.2-   مطالب را سازمان دهید و حاشیه نویسی کنید: سطوح مختلف اهمیت را از هم متمایز و جدا کنید، آیا فهم شما از نکات اصلی نشان دهنده عنوان مطلب است آیا نکات اصلی ، تز اصلی را حمایت می نماید؟ آیا اطلاعات جزیی نکات اصلی را حمایت می کند؟3-   خلاصه کنید: سعی کنید تز اصلی ، نکات اساسی و اطلاعات جزیی لازم را به زبان خود خلاصه کنید، به نظر شما تز اصلی یک نتیجه گیری منطقی براساس نکات اصلی هست یا نه ؟ مشکلات مربوط به یادآوری مطالبخیلی زیاد اتفاق می افتد که موقع مطالعه مطالب را یاد می گیریم ولی به سرعت مطالب یادگرفته شده را فراموش می کنیم. این مشکل می تواند از موانع مذکور چون کلمه خوانی و اهمیت مساوی قایل شدن برای سطوح مختلف معنی باشد. برای رفع این مشکل علاوه بر پیشنهاد ذکر شده بعد از هر مطالعه با صرف یکی دو دقیقه تز اصلی و نکات اساسی مطلب را به طور ذهنی مرور کنید. بعد یک خلاصه از آنچه را که خوانده اید تهیه نمایید، بعد از نوشتن این خلاصه به مطلب برگردید و ببینید که چیز مهمی را از قلم نینداخته باشید. همچنین ساختمان خلاصه ای را که تهیه کرده اید مورد بررسی قرار دهید، این خلاصه تهیه شده باید واضح کامل و دقیق باشد. راههای تقویت حافظه صاحبنظران علم روانشناسی و تعلیم و تربیت، فنون، روشها و تدابیر مختلفی را برای پرورش ذهن، تقویت حافظه و یادگیری بهتر ارایه نموده اند؛ تقویت حافظه همان یادگیری بهتر است،تقویت حافظه یعنی رعایت اصول و قوانین حاکم بر یادگیری. اگر قوانین حاکم بر یادگیری را مراعات نماییم یادگیری امان بهتر صورت می گیرد... تقویت حافظه یا پرورش حافظه همان عوامل موثر بر یادآوری است که روانشناسان به عنوان شیوه های پرورش حافظه پیشنهاد نموده اند.از جمله می توان به روشهای ذیل اشاره داشت :-         هدف داشتن در امر یادگیری و یادسپاری .-         اعتماد داشتن به توانمندیهای خود.-         علاقه به کسب اطلاعات و یادگیری.-         سلامتی و رسانیدن اکسیژن کافی به بدن از جمله مغز و دوری از مصرف الکل، دخانیات و مواد مخدر .-         دقت داشتن.-         تمرکز داشتن.-         استراحت و خواب کافی.-         آرامش روانی و ذهنی .-         برنامه ریزی و نظم .-         مدت یادگیری « انجام یادگیری با فاصله بدون تراکم و فشردگی ».-         تصمیم به خاطر سپردن. -         خوب درک کردن مفاهیم و تفکر دوباره موضوع.-         انتخاب روش صحیح مطالعه .-         تکرار و مرور مطالب .-         استفاده از انواع حافظه (تقویت حافظه حسی، کوتاه مدت و بلند مدت و ...)-         تصویر سازی و تجسم ذهنی -         استفاده از وسایل کمک آموزشی -         تشریحی و تستی خواندن مطالب-         روش جزء به جزء و روش کلی جهت یادگیری-         برقراری ارتباط بین مطالب قبلی و بعدی -         سازماندهی در برنامه یادگیری-         برجستگی نکات مهم و دسته بندی و طبقه بندی آنها-         تقدم و تأخر و ...امروزه خواندن یکی از مهم ترین وسایل ارتباطی انسان با محیط بیرونی اش است. عصر جدید، عصر اطلاعات و ارتباطات است، لذا  نیاز روز افزون خواندن با سرعت بالا در مقابل ضیق وقت، خواندن را از معنی شناختن حروف فراتر برده و آن را به صورت یک مهارت درآورده است. تحقیقات نشان داده است افرادی که با روش غلط مطالعه می کنند، تنها پس از گذشت یک روز حدود 80 درصد آموخته های خود را فراموش می کنند. در حالیکه با فراگیری اصول تند خوانی و روشهای صحیح یادگیری می توان مطلب را بهتر درک کرد و در عین حال فراموشی را به حداقل رساند. و لذا بایستی علل کندخوانی را مورد بررسی قرار داده و تمرینات تندخوانی را بیشتر کنیم از مهمترین علل کند خوانی می توان به بلندبلند خواندن ، برگشت چشم به عقب ، کلمه خواندن، سرگردانی دید، مکث طولانی چشم و محدودیت حوزه دید و تکرار ذهنی کلمات اشاره کرد. بهداشت حافظه یکی از مسایل حیاتی انسان بهداشت حافظه است. برای اینکه حافظه ای سرحال و آماده برای یادگیری مطالب داشته باشیم باید نکات زیررا علاوه بر موارد گفته شده رعایت کنیم.:1-     از مصرف مواد مخدر که آسیب شدیدی به حافظه می رساند خودداری کنیم.2-   به تغذیه و مصرف مواد غذایی توجه خاصی نماییم. چون مغز انسان مانند سایر اعضای دیگر برای زنده ماندن و فعال بودن احتیاج به مواد غذایی لازم دارد. در این رابطه باید ضمن توجه لازم به انواع ویتامین ها و مواد غذایی مورد نیاز مغز را آماده نمود تا این عضو بتواند هدایت کلیه اعمال و اعضای دیگر بدن را انجام دهد. 3-   تنفس بد، نارسایی های تنفسی و آلودگی های هوایی نیز باعث می شود که اکسیژن لازم به خون و سرانجام مغز نرسد. در این صورت کم کاری حافظه به وجود می آید. با توجه به اینکه مغز انسان عضوی است که بیشترین مقدار خون در آن جریان می یابد باید به مراقبت از مغز اهمیت داد و به تغذیه هایی که جریان خون را دربافت های آن تسریع می کنند بیشتر اهمیت داده شود. انسان بدون تمرکز فکر قادر نخواهد بود مطالب یا مهارتی را یاد بگیرید، زیرا یادگیری نتیجه استفاده از اندوخته های حافظه است، وقتی حافظه مطالبی را ثبت و ضبط می کند که تمرکز و دقت نسبت به موضوع ایجاد شود، در این هنگام یادگیری انجام می شود سپس اگر مطالب به حافظه سپرده نشود یادگیری صورت نگرفته است. محققان روان شناسی ترتیبی این مطالب را تأیید نموده اند که انسان در یک زمان قادر است فقط مقدار محدودی از مطالب و اطلاعات را جذب و ذخیره کند، تحلیل نماید و با اطلاعات قبلی خود ممزوج «ترکیب» نماید. نتیجه واینکه انسان برای یادگرفتن و به خاطر سپردن باید بر موضوع تسلط پیدا کند و این مهم نیاز به دقت خاص دارد.برای نیرومند کردن حافظه در جهت بالابردن قدرت یادگیری ، بهتر است دانش آموز به اصل مطلب توجه داشته باشد تا علی رغم وجود عوامل دیگر بتواند آنها را نایده بگیرد( نقل از اکبری ، 1384 ص 103،104)اهمیت حافظه در متون دینی ما :امام صادق ( ع )در ضمن حدیثی به یکی از اصحاب خویش به نام "مفضل "فرمود : آیا دقت کرده ای  اگر به دستگاه قوه حافظه انسان کمترین نقصانی برسد حال وی چگونه خواهد ؟ این نقصان چه عوارض و اختلالاتی را در امور زندگی و معاش و تجارب وی پدید خواهد آورد ؟ زیرا در آن صورت نفع وضرر ،بده وبستان ، دیده وشنیده ، گفته ها و آموخته ی خود را همواره به یاد نخواهد داشت ،و آن را که در حق او نیکی کند از کسی که به آزار رساند باز نمی شناسد و سود و زیان خود را تشخیص نخواهد داد .اگر بارها از هر راهی برود باز آن را به خاطر نمی آورد ، اگر عمرش در راه تحصیل علم سپری شود .هرگز علمی را به یاد نگاه نخواهد داشت، قدرت اعتقاد به دین را پیدا نخواهد نمود، از هر تجربه ای نفعی  نخواهد شد ،توان عبرت و پند پذیری از حوادث گذشته و نیز داوری در مورد آنها از وی سلب گشته بلکه در حقیقت چنین شخصی در اصل از انسانیت ساقط شده است (بحارالانوار 3ص80 و 81 نقل از کتابچی ،1373 ،ص 60 -59 ). پی نوشت ها و واژه ها:
  1. sensory memory.
  2. Iconic store.
  3. echoic store.
  4. attention.
  5. perception.
  6. short-term memory
  7. Rehearsal.
  8. Working memory.
  9. chuncking.
  10. long-term memory.
  11. Encoding.
  12. Processing.
  13. Episodic memory.
  14. semantic memory.
  15. Procedural memory.
  16. Proposion.
  17. schema.
  18. Biehler.
  19. snow man.
  20. Elavine.
  21. Formal
  22. Substantive.
  23. Tip-of-the-tongue.
  24. Rehersal.
  25. Elaboration.
  26. Organi zation.
منابع : - اکبری، ابوالقاسم(1384)- روشهای مطالعه و تحقیق چاپ دوم، تهران: انتشارات رشد و توسعه.- سیف، علی اکبر(1384) روشهای یادگیری و مطالعه چاپ ششم، تهران نشر دوران- کتابچی، محسن(1373)- فن تقویت حافظه و درمان فرواموشی، نشر مهریان ...- گروه نویسندگان (1383) آشنایی با فراموشی و آلزایمر، ترجمه مهران روحانی، تهران شرکت انتشارات فنی ایران (کتابهای سفید، بهداشت روان) منابع اینترنتی: http://www.aftab.ir/articles/applied_sciences/psychobiology/c12c1172222510-2008/01/01
 تهیه کننده لیلا بازگیر - روانشناس مرکز مشاوره و خدمات روانشناختی آموزش و پرورش استان لرستان


1 [1] روانشناسی از لحاظ تربیت، ص120 ، دانشمندان علم منطق نیز چنین تعریفی از حافظه دارند.