مدیریت استرس

استرس یک تجربه هیجانی منفی است که با تغییرات بیوشیمیایی « زیستی » روانشناختی و رفتاری همراه می شود. به عبارتی استرس یا فشار عصبی در روان شناسی به معنی فشار و نیرو است و هر محرکی که در انسان ایجاد تنش کند،‌استرس زا یا عامل تنیدگی نامیده می شود، تنش ایجاد شده در بدن و واکنش بدن را تنیدگی می گوییم،‌ به عبارتی هر عاملی موجب تنش روح و جسم و از دست دادن تعادل فرد شود، تنیدگی زاست . همچنین استرس پیامد و نتیجه فرآیند ارزیابی فرد از تجارب تنش آفرین محیط است لذا عواملی مثل تفاوتهای فردی ، رابطه فرد و محیط و فرآیند ارزیابی فرد بر تجربه استرس موثر است. در حالت استرس بدن واکنش هایی از خود نشان می دهد تا تعادل از دست رفته را باز گرداند تنیدگی واکنشی است که در فرد در اثر حضور عامل دیگری بوجود می آید و قوای فرد را برای روبرو شدن با آن بسیج می کند و ارگانیزم به حالت آماده باش در می آید...

علایم شایع استرس عبارتند از : از لحاظ فیزیکی گرفتگی عضلانی ، سردرد ، درد قفسه سینه ، اسهال یا یبوست ، ناراحتی معده ، افزایش ضربان قلب، احساس خستگی ، ضعف و بی حالی ، کم اشتهایی یا بی اشتهایی ، تیک و یا پرش های عضلانی ، دستهای سرد، تحریک پذیری ، لرزش بدن ، داغ شدن یا عرق کردن ، خشکی دهان. از جنبه عاطفی : عصبانیت ، افسردگی ، بی تفاوتی ، ترس ، اشکال در تمرکز ، اعتماد به نفس پایین ، و ... از جنبه رفتاری : سوء مصرف مواد یا الکل ، افزایش استعمال دخانیات ( سیگار)اختلالات خواب ،‌کاهش حافظه ، پرخوری و ... تمایل به تنهایی ، آشفتگی و ... تغییر در سبک و شیوه زندگی و یا اختلال در فعالیتهای روزانه طبیعی شخص مثل : مرگ یکی از عزیزان، شکست مالی ، بیماریهای شدید، مهاجرت ، فقدانها ، تعارض مستمر بین فرد و اعضای خانواده ، دوستان و همکاران و ... خستگی ،‌خواب و استراحت ناکافی و مشکلات زناشویی و ... ترافیک، دیر رسیدن به محل کار و ... می توانند باعث بروز استرس شوند از جمله عوارض استرس بروز آسم ،‌سرطان ،‌سرماخوردگی ، کولیت ، مشکلات گوارشی ، اختلالات پوستی ، بیماری قلبی ، فشارخون بالا ، بی خوابی ، اختلال کارکرد جنسی ، دردهای عضلانی ، و ... می باشد، حال باید گفت چه باید کرد که ما از عوارض استرس در امان باشیم :

v   قبل از هر چیز بایستی در تمام امور برنامه ریزی داشته باشیم... برنامه ریزی یعنی مهارت نظم بخشی به زمان بر مبنای هدفهای کوتاه مدت و بلند مدت است و لذا آشفتگی و بی نظمی در کارها و برنامه ها می تواند درما تولید استرس کند.

v     تغییر نگرشها و ادراکات درونی ( تفکر خود را عوض کنیم و به مسایل با آرامش نگاه کنیم ).

v     تغییر نحوه تعامل خود با محیط پیرامون ( از رقابت ها و چشم و هم چشمی های  غیر ضروری پرهیز کنیم )

v   افزایش توانایی جسمی برای مقابله با استرس ، از جمله بیاموزیم در زندگی بازی ، تفریح و سرگرمی داشته و تغذیه و خواب مناسبی داشته باشیم . و یا یک برنامه و رزشی مناسبی را پیش بگیریم .

v     ایجاد تغییر و تنوع در محیط زندگی خودمان .

v   برای مقابله با استرس فهرست رویدادهای استرس آفرین خودمان را تهیه کنیم. آرام سازی را تمرین و به ترتیب وقایع استرس آور را تجسم کرده و سعی کنیم آرام بمانیم،...

v   بعبارتی مدیریت زمان و مدیریت فشارهای تحصیلی را رعایت نموده و با افکار غیر منطقی مبارزه و مقابله نموده و با تفکر حل مسأله بحرانها را حل کنیم ...

v     دفتر یاداشت روزانه داشته و هر کاری را در زمان و مکان خود انجام دهیم تا کمتر دچار استرس شویم.

v     زندگی معنوی خود را غنی ساخته و در تمام کارها به خدا توکل داشته و از او مدد بخواهیم.

v     محدودیتها و ضعف هایمان را بسنجیم و سپس ابراز وجود کرده و با جرأت «نه» بگوییم.

v     در چهار چوب توانایی مالی و اقتصادی خودمان زندگی کنیم .

v     اهداف کوتاه مدت را تعیین و آنها را اولویت بندی کنیم.

v     مطابق فهرست و برنامه زندگی کنیم و بی خود و بی جا سر خود را شلوغ نکنیم .

v     از اتلاف وقت بپرهیزیم و کارها را به تعویق نیندازیم.

v     جایی یا زمانی برای اتفاقات و یا حوادث غیرمترقبه در نظر بگیریم تا در موقع بروز آنها آمادگی حل بحران را داشته باشیم.

از آنجا که مقابله یعنی فرآیند کنترل و اداره توقعات با استفاده بهینه از منابع درونی خویشتن است، بنابراین بیاموزیم همواره شخصی مثبت ، سازنده و مفید باشیم و برای خودمان اهدافی تعیین کنیم که قابل دستیابی باشند و عقاید دیگران را تحمل کرده و گذشت داشته باشیم و با تفکر مثبت اوضاع را کنترل و لحظات شادی را برای خود و اطرافیان رقم بزنیم

منابع : موتابی ، فرشته ، فتی ، لادن و همکاران (1386) آموزش مهارتهای زندگی « مدیریت استرس و مقابله های سازگارانه » - دفتر امور زنان وزارت بهداشت ، درمان و آموزش و پزشکی

2.http://www.ala.ir/content23.html

 

گرد آوری و تهیه شده توسط :

لیلا بازگیر

کارشناس ارشد روان شناسی

روان شناس مرکز مشاوره و خدمات روانشناختی

سازمان آموزش و پرورش استان لرستان

پاییز 1387