فوبی اجتماعی یکی از رایج ترین اختلالات اضطرابی در کودکان و نوجوانان است. فوبی اجتماعی عبارتست از ترس آشکار و پایدار از موقعیت های اجتماعی که در آن فرد با افراد غریبه مواجه می شود یا تحت بررسی دقیق دیگران قرار می گیرد .مواجهه با موقعیت ترسناک تقریبا پیوسته پاسخ اضطراب فوری را موجب می شود .


با توجه به اینکه دانش آموزان در مقاطع مختلف در مدرسه نیازمند تعامل و ارتباط مثبت در جمع همکلاسی ها و ارتباط با اولیاء مدرسه می باشند تشخیص به موقع و تلاش در جهت رفع آن به پیشرفت دانش آموزان و تسریع موفقیت تحصیلی کمک می نماید .

-  همه ما برخی اوقات، در موقعیت های اجتماعی مضطرب می شویم . فوبی های اجتماعی شکل های اغراق آمیز این گونه ترسها هستند .افراد مبتلا به فوبی اجتماعی از اینکه دیده شوند می ترسند، آنها می ترسند به گونه ای عمل کنند که تحقیرآمیز یا شرم آور باشد و در موقعیتی قرار گیرند که به حمله وحشتزدگی بینجامد. 

موفقیت تحصیلی دانش آموزان تحت تاثیر عوامل مختلفی است، که داشتن هوش و انگیزه بالا هر چند لازم است ولی کافی نیست ، خیلی مواقع دانش آموز استعداد بالایی دارد ولی فوبی اجتماعی یا مسایل همرا همانند ابری جلو خورشید استعدادها را می گیرد و باعث می شود از استعدادش به نحو احسن استفاده نبرد .

فوبی اجتماعی با اختلالات متعدد روانی _ اجتماعی نظیر گوشه گیری اجتماعی و رفتار اجتناب ، نقصان در مهارت اجتماعی، روابط ضعیف با همسالان ، اضطراب امتحان و اختلال در عملکرد تحصیلی  ودر موارد شدید تر افسردگی و مشکلات سلوکی مرتبط هست.

 DSM-IV  فوبی های اجتماعی را به سه دسته تقسیم می کند: 1- تیپ عملکردی، که طی آن فرد نمی تواند اعمال خاص در انتظار جمع انجام دهد ، مثل: سخنرانی، نوشتن، خواندن یا ادرارکردن (اعمالی که وقتی تنهاست می تواند به راحتی آنها را انجام دهد).

2- تیپ محدود ( که طی آن اضطراب فقط در موقعیت خاص اجتماعی رخ می دهد . نظیر قرار ملاقات یا صحبت کردن با رییس)

3- تیپ فراگیر، که طی آن اغلب موقعیت های اجتماعی، اضطراب، یا وحشت زدگی ایجاد می کنند. فوبی های اجتماعی معمولا در نوجوانی آغاز می شوند، گاهی در کودکی و به ندرت بعد از 25 سالگی آغاز می شوند.

ملاک های تشخیص  بر اساس DSM-IV

1 –  ترس بارز و مستمر از یک یا چند موقعیت یا عملکرد اجتماعی که در آن شخص با افراد ناآشنا مواجه است یا ممکن است موضوع کنجکاوی آنها قرار گیرد.

2 -  رویارویی با موقعیت اجتماعی برانگیزنده ترس تقریبا بدون استثناء به اضطراب منجر می شود .

3- شخص متوجه افراطی و غیر منطقی بودن ترس خود می باشد .( در کودکان ممکن است این ویژگی وجود نداشته باشد ) .

4- شخص از موقعیت ها و عملکرد فوبیک اجتناب میکند، در غیر اینصورت متحمل اضطراب شدید  و ناراحتی میگردد.

5- اجتناب ، انتظار توام با تشویق ، یا ناراحتی در موقعیت ها یا عملکرد های ترس برانگیز به طور قابل ملاحظه در برنامه های معمولی شخص ، عملکرد شغلی ( تحصیلی ) ، فعالیت های اجتماعی یا روابط دیگران تداخل می کند .یا فرد از داشتن فوبی ناراحتی شدید احساس می کند .

6- در افراد زیر 18 سال ، طول اختلال حداقل 6 ماه است .

7- ترس یا اجتناب حاصل تاثیر مستقیم یک ماده یا اختلال طبی عمومی نمی باشد و برحسب یک اختلال روانی دیگر قابل توجیه بهتر نیست .

درمان :

درمانی که بیش از همه مورد مطالعه قرار گرفته و احتمالا موثرترین روش درمان برای فوبی اجتماعی است ، رفتار درمانی است . وجوه کلیدی درمان عبارتند از : 1- تعهد فرد نسبت به درمان  2- مسائل و اهداف کاملا روشن 3 – روش های قابل وصول دیگر برای مدارا با این احساس ها

انواع رفتار درمانی شامل حساسیت زدایی منظم   2- غرقه سازی  3- سر مشق گیری

حساسیت زدایی تدریجی : در این روش بیمار به طور پیاپی با یک رشته از محرک های از پیش تعیین شده ، که سلسله مراتب آن از خفیف ترین تا شدیدترین شکل از نظر ایجاد ترس است رویارویی داده می شود .

-  غرفه سازی تجسمی : فرد صحنه های فوبیک را به صورت سلسله مراتب تجسم می کند تا حدی که دیگر احساس ترس نکند .

-  غرفه سازی واقعی : فرد اضطراب مشابهی را از طریق رویارویی با محرک فوبیک واقعی احساس می کند .

-  سر مشق گیری : افرادی که راحت در برابر جمع بدون هیچ اضطرابی می تواند صحبت کنند به صورت فیلم یا واقعی به فرد نشان داده می شود .

- درمانهای ترکیبی رفتاری و شناختی

البته در موارد شدید از دارو درمانی در کنار درمانهای رفتاری و شناختی استفاده میشود .

منابع :

- سید محمدی ، یحبی (1389) .آسیب شناسی روانی .جلد اول ، انتشارات ساوالان .چاپ یازدهم .

- براتیان ، مسعود (1387). اختلالات اضطرابی در کودکان و نوجوانان، انتشارات انجمن اولیاء و مربیان .چاپ دوم.

- پور افکاری، نصرت الله (1388). خلاصه روانپزشکی علوم رفتاری – روانپزشکی بالینی. انتشارات شهر آب. چاپ اول